Đầu cos vẫn phát nhiệt dù đã ép đúng kỹ thuật?

Nhiều người cho rằng chỉ cần sử dụng đầu cos chất lượng và ép đúng kỹ thuật thì mối nối sẽ luôn hoạt động ổn định. Tuy nhiên, trên thực tế vẫn có không ít trường hợp đầu cos phát nhiệt dù quá trình ép cos hoàn toàn đạt yêu cầu.
Nguyên nhân không phải lúc nào cũng nằm ở đầu cos hoặc dụng cụ ép. Hiện tượng phát nhiệt còn chịu ảnh hưởng bởi tải điện, lực siết bulông, bề mặt tiếp xúc, môi trường làm việc và nhiều yếu tố khác.
Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn xác định đúng nguyên nhân để có biện pháp xử lý hiệu quả.

1. Tiếp xúc giữa đầu cos và thiết bị không tốt

Đây là nguyên nhân rất phổ biến.
Mặc dù đầu cos đã được ép đúng vào dây dẫn nhưng nếu bề mặt tiếp xúc với:

• Thanh cái
• MCCB
• ACB
• Cầu đấu

không phẳng hoặc có lớp oxy hóa, điện trở tiếp xúc sẽ tăng lên.
Điện trở càng lớn thì nhiệt lượng sinh ra càng nhiều khi có dòng điện chạy qua.

2. Bulông siết chưa đúng lực

Một sai lầm khá phổ biến là:

• Siết chưa đủ lực.
• Hoặc siết quá chặt.

Nếu siết chưa đủ, diện tích tiếp xúc giữa đầu cos và thiết bị sẽ không đạt tối ưu.

Ngược lại, siết quá mạnh có thể làm biến dạng đầu cos hoặc hỏng ren, ảnh hưởng đến chất lượng mối nối.

3. Chọn sai tiết diện đầu cos

Đầu cos phải phù hợp với tiết diện dây dẫn.
Nếu đầu cos quá lớn:

• Mối ép không đủ chặt.
• Tiếp xúc giữa dây và đầu cos không đồng đều.

Nếu đầu cos quá nhỏ:

• Khó đưa dây vào.
• Dễ làm gãy sợi đồng.
• Mối nối có thể phát nhiệt khi tải tăng.

4. Quá tải dòng điện

Ngay cả khi đầu cos được lắp đặt hoàn hảo, nếu dòng điện vận hành vượt quá khả năng chịu tải của dây dẫn hoặc thiết bị, nhiệt độ tại điểm đấu nối vẫn sẽ tăng.
Một số nguyên nhân gây quá tải:

• Thiết bị nâng công suất.
• Thêm phụ tải nhưng không nâng cấp dây dẫn.
• Dòng khởi động lớn kéo dài.
• Hệ thống hoạt động liên tục trong thời gian dài.

Do đó, cần kiểm tra tổng thể hệ thống thay vì chỉ tập trung vào đầu cos.

5. Bề mặt đầu cos hoặc thanh cái bị oxy hóa

Sau thời gian dài sử dụng, bề mặt đồng có thể bị oxy hóa.
Lớp oxy hóa này làm tăng điện trở tiếp xúc, từ đó khiến điểm đấu nối phát nhiệt.
Đối với các môi trường có độ ẩm cao hoặc nhiều hóa chất, hiện tượng này xảy ra nhanh hơn nếu không được bảo trì định kỳ.

6. Sử dụng đầu cos chất lượng kém

Một đầu cos gia công không đạt tiêu chuẩn có thể gặp các vấn đề như:

• Thân cos quá mỏng.
• Lỗ bulông lệch.
• Đồng pha tạp.
• Gia công không chính xác.

Những yếu tố này làm giảm khả năng tiếp xúc điện và tăng nguy cơ phát nhiệt khi tải lớn.

7. Khu vực lắp đặt có nhiệt độ môi trường cao

Trong nhiều nhà máy:

• Tủ điện đặt gần lò nung.
• Khu vực có ánh nắng trực tiếp.
• Không gian thông gió kém.

Nhiệt độ môi trường cao làm nhiệt tích tụ nhanh hơn, khiến đầu cos nóng hơn so với điều kiện làm việc bình thường.

8. Không kiểm tra định kỳ sau khi đưa vào vận hành

Nhiều đơn vị chỉ kiểm tra đầu cos khi xảy ra sự cố.
Trong khi đó, các mối nối cần được kiểm tra định kỳ để phát hiện sớm:

• Bulông bị lỏng.
• Điểm tiếp xúc bị oxy hóa.
• Dấu hiệu đổi màu.
• Nhiệt độ bất thường.

Việc kiểm tra bằng camera nhiệt hoặc nhiệt kế hồng ngoại trong quá trình bảo trì sẽ giúp phát hiện các điểm phát nhiệt trước khi xảy ra hư hỏng.

Đầu cos phát nhiệt có nguy hiểm không?
Câu trả lời: Có.
Nhiệt độ tăng bất thường tại điểm đấu nối có thể dẫn đến:

• Giảm tuổi thọ đầu cos.
• Lão hóa lớp cách điện của dây cáp.
• Oxy hóa bề mặt tiếp xúc.
• Làm lỏng bulông theo thời gian.
• Gây mất ổn định hệ thống điện.
• Trong trường hợp nghiêm trọng có thể dẫn đến cháy tủ điện.

Vì vậy, khi phát hiện đầu cos nóng bất thường, cần kiểm tra nguyên nhân thay vì chỉ siết lại bulông.

Cách khắc phục đầu cos phát nhiệt
Khi phát hiện đầu cos nóng bất thường, nên thực hiện các bước sau:

• Kiểm tra tải thực tế của hệ thống.
• Kiểm tra lực siết bulông theo khuyến nghị của nhà sản xuất.
• Vệ sinh bề mặt tiếp xúc.
• Thay đầu cos nếu có dấu hiệu biến dạng hoặc cháy xém.
• Kiểm tra lại tiết diện dây và quy cách đầu cos.
• Đo nhiệt độ sau khi khắc phục để xác nhận mối nối đã hoạt động ổn định.

Kết luận

Đầu cos phát nhiệt không đồng nghĩa với việc quá trình ép cos đã sai. Trong nhiều trường hợp, nguyên nhân đến từ điện trở tiếp xúc tăng do lực siết không phù hợp, bề mặt bị oxy hóa, quá tải hoặc điều kiện vận hành khắc nghiệt. Vì vậy, cần đánh giá toàn bộ điểm đấu nối thay vì chỉ kiểm tra riêng đầu cos.
Để hạn chế hiện tượng phát nhiệt, nên lựa chọn đầu cos điện chính hãng đạt tiêu chuẩn, đúng quy cách với dây dẫn, sử dụng dụng cụ ép phù hợp và thực hiện kiểm tra định kỳ. Kết hợp giữa sản phẩm chất lượng và quy trình bảo trì đúng kỹ thuật sẽ giúp hệ thống điện vận hành ổn định, an toàn và giảm nguy cơ sự cố.